Opis

W ramach proponowanego cyklu wykładów spróbujemy przyjrzeć się jednemu z fascynujących epizodów w historii grafiki użytkowej – polskiemu projektowaniu po 1945 roku. Powielane wówczas w tysiącach egzemplarzy plakaty, ilustracje książkowe, banknoty, znaki graficzne towarzyszyły na co dzień kilku pokoleniom Polaków. Szczególnie owocne było dwudziestolecie między postalinowską odwilżą a połową lat siedemdziesiątych i temu okresowi poświęcimy najwięcej uwagi.

Fenomenem odróżniającym projekty powstające w PRL-u (i w ogóle w krajach komunistycznych) od ówczesnych projektów zachodnich było to, że w niewielkim tylko stopniu musiały się one liczyć z wymogami komercyjnymi, dzięki czemu zyskiwały często niezwykle wysoką rangę artystyczną. Tę różnicę najlepiej widać na przykładzie plakatów filmowych. Na Zachodzie większość z nich mieściła się w banalnym schemacie opartym na prezentacji realistycznych wizerunków filmowych gwiazd. W Polsce były to często fascynujące, metaforyczne, tajemnicze dzieła sztuki. Nic dziwnego, że tak zwana polska szkoła plakatu zyskała światową sławę.

Ale przecież i inne dziedziny projektowania graficznego osiągnęły wówczas w Polsce bardzo wysoki poziom, choćby ilustracja książkowa, czy w ogóle sztuka książki; okładki płyt i czasopism; banknoty i znaczki pocztowe; znaki graficzne – w tym tak rozpoznawalne jak znak LOT-u, CPN-u, PKO czy Mody Polskiej.

Najciekawszym osiągnięciom polskiej grafiki użytkowej przyjrzymy się w ciągu trzech wykładów. Pierwszy z nich będzie poświęcony plakatowi, drugi – ilustratorstwu i sztuce książki; trzeci – całej reszcie.

Dla starszych słuchaczy będzie to zapewne na poły sentymentalna podróż do lat dzieciństwa, dla młodszych – okazja do zapoznania się z intrygującym światem sztuki ulotnej, ale nierzadko znakomitej. Grafika użytkowa to jedna z tych raczej nielicznych rzeczy, które się w Polsce Ludowej udały.

prof. Jacek Friedrich