Trójmiasto » Archiwum wykładów

Sacrum i przemoc

Data04-11-2009
WydziałNauki Humanistyczne i Społeczne

prof. dr hab. Zbigniew Mikołejko , filozof religii i eseista, pracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Akademii Amerykańskiej w Rzymie, wykładowca filozofii i logiki w Wyższej Szkole Informatyki Stosowanej i Zarządzania w Warszawie. Opublikował ponad 800 tekstów naukowych, jest m.in. autorem książek: Mity tradycjonalizmu integralnego (1998), Żywoty świętych poprawione (2001), W świecie wszechmogącym. O przemocy, śmierci i Bogu (2009), a także autorem posłowia do polskiego wydania powieści Dana Browna Kod Leonarda da Vinci.

Będę starał się dowieść, że przemoc (w jej wymiarze społecznym czy kulturowym) nie jest czymś spontanicznym i przypadkowym. Że – zatem – podlega ona pewnym regułom, pewnej "logice”. Że – następnie – te reguły są zamaskowane, stanowiąc (jak mówi René Girard) "rzeczy zakryte od początku świata”. A zamaskowane są dlatego, że opiera się na nich wszelki porządek, wszelki ład. I wszyscy je stosujemy, wszyscy im podlegamy. A co ważniejsze, podstawowym sposobem zakrywania tego mechanizmu jest sakralizacja, jest uświęcenie. Najpowszechniejszym z kolei wyrazem uświęconej i zamaskowanej przemocy jest wyznaczanie tzw. kozła ofiarnego. Będę więc mówił o trybach jego wyznaczania i o tym kto, dlaczego i w jakich okolicznościach staje się "kozłem ofiarnym”. Przywołam też – za włoskim filozofem, Giorgiem Agambenem – inną figurę prześladowań: homo sacer, czyli kogoś, kto może zostać zabity i zarazem nie może zostać złożony w ofierze. Czyli kogoś, kto jest niezbędny temu albo innemu "systemowi”, zajmując w nim miejsce wykluczonego – paradoksalnie wyłączonego poza ów "system”.