Trójmiasto » Archiwum wykładów

Czytanie ikony jako tekstu sakralnego

Data25-02-2011
WydziałNauki Humanistyczne i Społeczne

prof. dr hab. Elżbieta Mikiciuk , historyk literatury, literaturoznawca, pracuje w Zakładzie Historii Literatury Polskiej XIX wieku. W swojej pracy dydaktycznej i naukowej łączy zainteresowanie dziewiętnastowieczną literaturą polską (szczególną uwagę poświęcając literackim obrazom Rosji m.in. w twórczości Brzozowskiego i Micińskiego) z fascynacją twórczością Dostojewskiego, którą bada zarówno w kontekście myśli prawosławnej, jak również z perpektywy teatralnej. Żywo interesuje się także duchowością wschodnią, a zwłaszcza sztuką ikony, problemem wzajemnych związków oraz inspiracji ikony i literatury. Autorka książek Chrystus w grobie i rzeczywistość „Anastasis”. Rozważania nad „Idiotą” Fiodora Dostojewskiego (2003) oraz Teatr paschalny Fiodora Dostojewskiego. O wątkach misteryjnych „Braci Karamazow” i ich wizjach scenicznych (2009).

Wykład Czytanie ikony jako tekstu sakralnego będzie stanowił wprowadzenie do świata prawosławnej ikony, jej symbolicznego języka i teologicznej wymowy. Ikona (gr. εικων, eikón – obraz) to bowiem obraz szczególny. Nazywana bywa "oknem ku Wieczności”, ma bowiem uobecniać rzeczywistość przemienioną, rzeczywistość góry Tabor. Tworzenie ikony określa się jako ikonopisanie (pisanie ikony), które służy wyrażeniu natchnionego Słowa poprzez obraz. Ikonę tworzy ściśle określony system znaków, służący przekazywaniu treści duchowych. Stąd najgłębszy poziom odczytania ikony to poziom kontemplacyjny, modlitewny (ros. słowo почитание oznacza oddawanie czci, kult). W wykładzie, połączonym z projekcją multimedialną, spróbuję omówić genezę "świętego wizerunku”, przywołam apokryficzną legendę o obrazie "nie ręką ludzką uczynionym” (gr. acheiropoietos), będącym "ikoną ikon”. Wskażę również na podstawy teologiczne (biblijne) ikony. Szczególnie zaś skupię się na omówieniu języka ikony. Wśród poruszanych przeze mnie tematów znajdą się następujące kwestie: twarz-oblicze jako centrum ikony (antropologia chrześcijańska); sposób ukazania ciała (jego ekspresja, gesty); światło i ciemność (brak światłocienia, znaczenie kolorów); czas i przestrzeń (perspektywa odwrócona ikony). Jestem przekonana, że wykład nie tylko przybliży bogaty i piękny język malarstwa wschodniego, ale pozwoli również zapoznać się z najważniejszymi typami ikonograficznymi Chrystusa i Matki Bożej oraz wybranymi przedstawieniami ikonicznymi (m.in. z ikoną Przemienienia czy ikoną Zstąpienia do otchłani). prof. dr hab. Elżbieta Mikiciuk