Kraków » Archiwum wykładów
Neurobiologia seksu
| Data | 12-03-2011 |
|---|---|
| Wydział | Nauki Matematyczno-Przyrodnicze |
prof. dr hab. Jerzy Vetulani , światowej sławy ekspert z dziedziny neuropsychofarmakologii, od 1956 r. związany z Instytutem Farmakologii PAN w Krakowie, gdzie pełni funkcję kierownika Zakładu Biochemii. Jeden z najczęściej cytowanych polskich uczonych, autor kilkuset oryginalnych prac badawczych opublikowanych w specjalistycznych czasopismach krajowych i zagranicznych (sześć z tych prac zostało uznanych przez International Science Index za publikacje słynne - famous or classical paper). Laureat licznych nagród i wyróżnień naukowych (w 2003 r. otrzymał Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za całokształt dorobku naukowego). Pod koniec lat 50. prelegent w Krakowskim Dyskusyjnym Klubie Filmowym Studentów, a także jeden z pierwszych animatorów Piwnicy pod Baranami, gdzie m.in. prowadził konferansjerkę w zastępstwie Piotra Skrzyneckiego; konsultant naukowy filmu Krzysztofa Zanussiego pt. Iluminacja (1973). Członek Kapituły Lauru Krakowa oraz Zarządu Towarzystwa Sztuk Pięknych. Autor bestselleru Jak usprawnić pamięć (1998).
Rozmnażanie płciowe jest wypracowaną przez ewolucję skuteczną strategią unieśmiertelniania materiału genetycznego. Ze względu na różnice nakładów potrzebnych do wyprodukowania potomstwa strategie seksualne, zwłaszcza wyboru partnera, są różne u obu płci: samiec idzie na ilość, samica na jakość. Samce rywalizują miedzy sobą, a samice dokonują wyboru. Biologicznym celem tego zachowania jest dobór jak najlepszych genów: samica wybiera najsilniejszego lub najsprytniejszego konkurenta, a więc osobnika niosącego najlepsze geny. Stąd w całym świecie kręgowców samica ma niezbywalne prawo wyboru partnera, i stosunek seksualny wbrew jej woli, czyli gwałt, opisano tylko u paru gatunków. Zasadniczy plan budowy ciała ludzkiego jest planem kobiecym, i stąd mózg ludzki w oryginalnym planie budowy jest mózgiem żeńskim. Pod wpływem hormonów płciowych mózg męski rozwija się nieco inaczej (większe jądra INH-3 i BNST, mniejsze spoidło wielkie i planum temporale. Różnice te prowadzą do wrodzonych różnic w zachowaniu obu płci. Behawior seksualny, którego celem jest zapłodnienie jaja, jest złożony, gdyż pełni istotną rolę w selekcji partnera, którego geny powinny pomóc, a nie przeszkadzać naszym genom w stworzeniu jak najlepszego następnego nośnika genów. W związku z tym duża część zachowania seksualnego jest związana z wyborem partnera. Poszczególne fazy zachowania seksualnego: pożądanie (libido), podniecenie, kopulacja i orgazm i wreszcie odprężenie są regulowane przez różne mechanizmy biochemiczne, a behawior seksualny obejmuje tez dalsze etapy, takie jak opieka nad potomstwem. Znając mechanizmy biochemiczne możemy obecnie, przynajmniej u zwierząt, sterować takimi zjawiskami jak łączenie się w pary ("wierność partnerowiâ€) i opieka nad potomstwem. Seks odgrywa u człowieka istotna role również w okresie, kiedy przestaje spełniać bezpośrednią role prokreacyjna, ale służy utrzymaniu więzi. Około 20-30% ludzi uprawia seks jeszcze po 80. roku życia. Pewne typy zachowania seksualnego, takie jak homoseksualizm, mają wyraźne podłoże biologiczne, a osłabienie funkcji seksualnych z wiekiem może być obecnie kompensowane farmakologicznie. Poza funkcjami czysto reprodukcyjnymi seks dostarcza wiele radości i jego umiejętne wykorzystanie znacznie poprawia, jakość życia. prof. dr hab. Jerzy Vetulani